Krystyna Trylańska-Maćkówka
05.08.1929 – 02.12.2025

Bezapelacyjnie, najbardziej znana w całej Polsce przewodniczka sudecka Karkonoszy, instruktorka kulturalno-rozrywkowa pracującą w FWP w latach pięćdziesiątych, sześćdziesiątych i siedemdziesiątych.

„W chwili kiedy CRZZ zaproponował mi wyjazd do jednej z górskich miejscowości w charakterze instruktora kulturalno-oświatowego, zgodziłam się, ponieważ wcześniej ukończyłam w Czerwińsku n/Odrą szkolenie instruktorskie” – wspominała Pani Krystyna. „Widok, jaki ujrzałam po opuszczeniu autobusu [z Jeleniej Góry do Szklarskiej Poręby] urzekł mnie – tyle śniegu, czystego, białego (nie takiego jak w zadymionej Łodzi). Mimo braku oświetlenia, bowiem w całym mieście była jedna wisząca lampa znajdująca się nad jezdnią przed „Kaprysem”, było jasno. W blasku padającego z okien domów światła śnieg skrzył się niczym brylanty, a w górze nad domami ukazało się w poświacie księżyca ośnieżone pasmo Karkonoszy”.

Przez pierwsze lata bytności w Szklarskiej Porębie szlifowała umiejętności przewodnickie, która to czynność zawierała się w jej zakresie obowiązków, jako instruktora kulturalno-oświatowego FWP. Środowisko instruktorów, „kaowców” w FWP, to było grono przyjaciół, które się lubiło i pomagało sobie nawzajem. Tam poznała wiele koleżanek i kolegów, którzy z czasem stanowili podstawowy trzon przewodników sudeckich, z czym wiązały się dodatkowe, niemałe apanaże oraz podnosiły prestiż zawodowy. Pani Krystyna długo zwlekała z decyzją uczestnictwa w kursie przewodnickim, z obawy o zaliczenie na egzaminie tematyki społeczno-politycznej. Na szczęście ani Tadeusz Steć, ani Leszek Krzeptowski, którzy byli egzaminatorami – nie byli miłośnikami ówczesnego ustroju i w końcu Trylańska zdała egzamin przewodnicki na III klasę w roku 1961, dołączając do elity przewodnickiej, z „papierami”, stając się jedną z pierwszych kobiet w tym zawodzie na naszym terenie.

„Ukończenie kursu przewodnika i zostanie nim było prawdziwym przywilejem, ponieważ dostanie się na kurs i zdanie egzaminu końcowego nie było łatwą sprawą. Kursy organizowano tylko wtedy, gdy malała ilość przewodników, nie tak jak dzisiaj, regularnie co dwa lata” – wspominała.

Obecność dam w męskim gronie przewodnickim, podobnie jak muzyka – łagodziła obyczaje, bo Pani Krystyna damą była, bezapelacyjnie. Wielu rzeczy w obecności dam nie wypadało po prostu robić.

Zaangażowanie i pilność zaowocowało uzyskaniem drugiej klasy przewodnickiej w roku 1983.

Jej pasją były jednak narty, które zakupiła za pierwszą, lutową pensję w FWP Szklarska Poręba w roku 1951 roku. Fascynacja nartami i górami była tak mocna, że poświęcała im cały wolny czas. Była pilna i ambitna, więc szybko opanowała trudne arkana sztuki zjazdowej, ale i śladowej. Zaczęła także szkolić innych, a jednym z jej najzdolniejszych uczniów okazał się Janusz Januszewski – ówczesny student Wyższej Szkoły Wychowania Fizycznego „odrabiający” praktykę w FWP w Szklarskiej Porębie. Ich drogi krzyżowały się później kilkukrotnie. Na początku roku 1954 Pani Krystyna zaliczyła kurs ratownictwa górskiego na Hali Szrenickiej i jako pierwsza kobieta została przyjętą do Sudeckiego Ochotniczego Pogotowia Ratunkowego. Tam poznała Tadeusza Stecia – prezes SOPR i szefa szkolenia przewodników sudeckich, co miało dla Niej ogromne znaczenie na przyszłość. W latach 50-tych Trylańska była wybitną zawodniczką Klubu Sportowego „Unia” w Szklarskiej Porębie i brała udział w zawodach okręgowych i ogólnopolskich. Uzyskała też stopień Instruktora Polskiego Związku Narciarskiego i została powołaną do kobiecej kadry narodowej w narciarstwie zjazdowym. Na zawodach w Zakopanem dostrzegł ją malarz Wlastimil Hofman, który później namalował ją na obrazie „Przed startem”. Jej rola jako „Muzy” artysty jest dobrze znana i udokumentowana, choćby w wielu filmów dokumentalnych, zarówno realizowanych przez telewizję jak i przez regionalne instytucje kultury. Można je z łatwością znaleźć na popularnym kanale YouTube.

W międzyczasie, zawodniczkę Trylańską trenował jej były podopieczny, już magister WSWF „Mistrz” Janusz Januszewski – jak go nazywała, więc role się odwróciły.

W roku 1958 zapisała się do PTTK, a w 1965 zdobyła uprawnienia przodownika turystyki narciarskiej PTTK. W latach 1974 – 1978 Krystyna Trylańska była kierownikiem Szkoły Narciarskiej PTTK w Szklarskiej Porębie, jednej z pierwszych tego typu szkół w Polsce. Tu także ściśle współpracowała z dr Januszem Januszewskim, który był inicjatorem założenia tych szkół i trzymał nadzór organizacyjny i programowy ramienia Oddziału PTTK nad obiema szkołami PTTK: w Karpaczu i w Szklarskiej Porębie. Z poręczenia dr Januszewskiego Pani Krystyna zaangażował się jako instruktorka nauki jazdy w Klubie i Szkole Aesculap w latach: 1985-88 oraz 1992-99. Była idealnym nauczycielem dla dzieci i młodzieży, która Ją uwielbiała.

Pani Krystyna, jako kwalifikowana narciarska i działaczka PTTK czynnie brała udział we współorganizacji Ogólnopolskich Rajdów Narciarskich PTTK „Karkonosze” organizowanych przez jeleniogórski Oddział PTTK „Sudety Zachodnie” od roku 1954. W latach 1962-64, 1966, 1969, 1971-72 prowadziła trasę rajdową jako kierownik.

Niesamowitą popularność w Polsce Pani Krystyna zdobyła w drugiej połowie lat 60-tych, kiedy stała się bohaterką piosenki Wojciecha Młynarskiego „Jesteśmy na wczasach”, do której muzykę napisał Marek Sent. Piosenka powstała w roku 1962, gdy Młynarski i Sent występowali w popularnym programie radiowym „Podwieczorek przy mikrofonie” z cyklem autorskim „Kurier serc”, gdzie prezentowali na żywo swoje nowe piosenki. Szlagier „Jesteśmy na wczasach ukazał się na pierwszej autorskiej płycie winylowej (w wersji mono) „Wojciech Młynarski śpiewa swojej piosenki” dopiero w roku 1966, stając się na długie lata superprzebojem. Rok później na V. Krajowym Festiwalu Polskiej Piosenki w Opolu, utwór „Jesteśmy na wczasach”, zaprezentowany w koncercie „Mikrofon i Ekran (25.06.1967) uzyskał nagrodę Ministra Kultury Sztuki.

Jeszcze większą popularność utwór zyskał w erze telewizji, po nagraniu teledysku, w którym aktorka grającą „Pannę Krysię z turnusu trzeciego” do złudzenia przypomina Panią Krystynę.

W 1975 roku otrzymała Srebrny Krzyż Zasługi, a w roku 2009, podczas Zjazdu Oddziału PTTK otrzymała odznakę 50 lat w PTTK.

2017 – obchodziła 55-lecie pracy przewodnickiej, otrzymując dyplom uznania od prezesa Koła Przewodnickiego oraz tytuł Zasłużona dla Szklarskiej Poręby z rąk burmistrza miasta, a także Złotą Honorową Odznakę PTTK.

W roku 2018 otrzymała tytuł Zasłużony Przewodnik PTTK.

Pani Krystyna pełniła też różne funkcje społeczne w PTTK – w latach 1963-1965 oraz 1969-1973 była członkiem Zarządu Koła Przewodników Sudeckich, a w latach 1968-1972 była członkiem Komisji Rewizyjnej Oddziału PTTK.

Ostatnie lata życia spędzała w ośrodku Jutrzenka w Zgorzelcu, odwiedzana przez koleżanki i kolegów.

Rok 2024 był dość obfity dla Pani Krystyny w wywiady dla różnych kanałów telewizyjnych oraz radiowych.

Ostatnim występem publicznym Pani Krystyny był udział w otwarciu wystawy „Pamięć w obiektywie” w Miejskim Ośrodku Kultury w Zgorzelcu, w dniu 10 listopada 2024 r., gdzie zaprezentowano jej zdjęcia.

Odeszła Wspaniała, Niezwykła, Pogodna Kobieta, która przeżyła fascynujące życie…

– Andrzej Mateusiak